Van Rij en Stam

Tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog bereikten waarden berichten over vermeende oorlogsmisdaden van Nederlandse militairen slechts sporadisch Nederland. Ondanks de beperkte informatie vond er tijdens de oorlog een eerste oproep plaats voor een onafhankelijk onderzoek naar deze beschuldigingen. Onder druk van de Tweede Kamer werd in oktober 1949 een commissie van drie juristen naar Indonesië gestuurd, met de opdracht om een niet-justitieel onderzoek uit te voeren naar het extreme geweld dat de Nederlandse krijgsmacht zou hebben gepleegd.

Rapporten en Onderzoekscommissie

Deze onderzoekscommissie heeft echter, om diverse redenen, slechts rapporten over twee grote zaken ingediend, en deze rapporten zijn slechts ondertekend door twee van de drie commissieleden – Kees van Rij en Wim Stam. Het bestaan van deze rapporten bleef tot 1969 verborgen voor zowel het parlement als de buitenwereld. Tijdens de ontwikkeling van de ‘Excessennota’ kwamen deze rapporten weer aan het licht, samen met ongepubliceerde rapporten over zes andere zaken. Deze acht rapporten waren van cruciaal belang voor de opstelling van de ‘Excessennota’, waarbij het rapport over Zuid-Sulawesi als bijzonder significante bijdrage zou komen te gelden voor de geschiedschrijving van de oorlog.

Belang van de Rapporten

Tot op heden lagen de rapporten van Van Rij en Stam ver verstopt in de archieven, onbenut in het publieke debat over de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Deze bronpublicatie, voorafgegaan door een uitgebreide inleiding, biedt voor het eerst de mogelijkheid voor een breder publiek om kennis te nemen van deze onthullende rapporten. Door de rapporten toegankelijk te maken, wordt niet alleen het historische perspectief op de oorlog verbreed, maar wordt ook erkend welke impact deze gebeurtenissen hebben gehad op de relaties tussen Nederland en Indonesië.

De rapporten zijn van groot belang voor onderzoekers, historici, en geïnteresseerden in de fase van de dekolonisatie en de geschiedenis van oorlogsmisdaden. Dit boek biedt niet alleen inzicht in de bevindingen van de commissie, maar ook in de context en de politieke dynamieken van dat tijdperk.

Beschikbaarheid

Dit belangrijke werk is verschenen op 3 maart 2022 bij Amsterdam University Press en vormt een essentiële aanvulling op de bestaande literatuur over de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Het belicht aspecten van deze complexe geschiedenis die veelal over het hoofd zijn gezien en stimuleert een hernieuwde discussie over de verantwoordelijkheid van de betrokken partijen.