Spinoza

Er is vandaag de dag sprake van een opmerkelijke heropleving van de belangstelling voor de zeventiende-eeuwse Nederlandse filosoof Benedictus de Spinoza. Deze hernieuwde interesse is niet alleen merkbaar binnen de academische kringen, maar ook daarbuiten. Spinoza is opgenomen in de canon van de Nederlandse geschiedenis en zijn naam verschijnt regelmatig in de media, politieke debatten en discussies over de verhouding tussen religie en politiek, de multiculturele samenleving, tolerantie en de vrijheid van denken.

Het Belang van Spinoza’s Denken

Het boek biedt een fresh perspectief op het actuele belang van Spinoza’s denken, dat vaak als tegendraads kan worden gekarakteriseerd. Het schetst een pad naar wat Spinoza het ‘ware goed’ noemt: een levenskunst waarin inzicht, deugd, macht, vrijheid en vreugde samenvallen. Daarnaast wordt er een weg geschetst naar het ‘hoogste goed’, een verleidelijk maar realistisch perspectief van een samenleving waarin individuen, door samenwerking met anderen, hun hoogste eigenbelang realiseren.

Reden en Emotie

De auteur van het boek, Miriam van Reijen, maakt korte metten met de gangbare opvatting dat in Spinoza’s filosofie, net als bij de Stoïcijnen en Descartes, de ratio de emoties kan beheersen. Een cruciaal idee in Spinoza’s werk is dat de rede niet kan wedijveren met de passionele drijfveren van het ‘vlees’, totdat de rede zelf transformeert tot een passie.

Realisme en Mensbeeld

Van Reijen portretteert Spinoza als een realist die handelt vanuit de mensheid zoals deze is, in plaats van zoals deze zou moeten zijn. Zijn uitgangspunt van de identiteit van lichaam en geest heeft diepgaande implicaties voor klassieke filosofische thema’s, waaronder de vrije wil, het bestaan van kwaad en de relatie tussen wijsheid en geluk.

Politieke Filosofie en de Rol van de Vrouw

Met betrekking tot Spinoza's politieke filosofie komt zijn pleidooi voor radicale vrijheid van denken naar voren, gecombineerd met zijn opvatting dat de staat de religieuze praktijk moet reguleren. Dit levert een waardevolle bijdrage aan het actuele debat. Daarnaast neemt de auteur het voor Spinoza op met betrekking tot een vaak verkeerd begrepen thema in zijn werk: de positie van de vrouw in de democratie.

Over de Auteur

Miriam van Reijen (1946) verzorgt een opleiding Filosofie in de Praktijk aan de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden en besteedt al jaren veel aandacht aan Spinoza, met speciale focus op de praktische kant van zijn filosofie. Ze geeft regelmatig lezingen, workshops en cursussen over de praktische filosofie van zowel Spinoza als de Stoïcijnen. In haar oeuvre zijn ook titels te vinden zoals “Emoties. Van Stoïcijnse apatheia tot heftige liefde” (2005) en “Spinoza in bedrijf. Van passie naar actie” (2013).