Krankzinnigen

In een tijdperk waarin vrouwen nauwelijks werden gehoord, en zeker niet over hun mentale worstelingen, schreef Fré Dommisse diepgaand en levendig over haar zware, jarenlange ervaringen in de psychiatrische zorg. In haar debuut ‘Krankzinnigen’, gepubliceerd in 1927, stelt ze de tekortschietende zorg en het onbegrip van de buitenwereld aan de kaak. Het is een krachtig getuigenis dat vandaag de dag nog steeds relevant is, met veel van de problemen die ze beschrijft, zoals lange wachttijden voor geestelijke gezondheidszorg, die ook in Nederland anno 2021 actueel blijven.

Domisse’s proza is ongepolijst en direct, waardoor het de lezer op een indringende manier weet te raken. Thomas Heerma van Voss beschrijft haar werk als overtuigend en opmerkelijk levendig, en onderstreept de schrijnende actualiteit van haar verhalen. De kwaliteit van Dommisse's schrijven maakt het een tijdloos oeuvre dat het publiek van alle generaties aanspreekt. Haar vermogen om het innerlijke leven en de pijn van de ik-figuur, een vrouw en dochter, te verstrengelen met de lezer vormt een belangrijke literaire prestatie.

Léon Hanssen benadrukt dat het een groot misverstand is om ‘Krankzinnigen’ enkel te begrijpen als een ziektegeval van een voormalig psychiatrisch patiënt. Hij stelt dat de uiterlijke omstandigheden die zij beschrijft behoren tot de wereld van gisteren, maar dat de manier waarop ze de vreugde en het lijden van de mensheid uitdrukt, het boek een universeler karakter geeft. Dit maakt het niet alleen relevant voor haar eigen tijd, maar ook voor toekomstige generaties.

Verder bekritiseert Hanssen de literatuurgeschiedenis, die lange tijd gedomineerd werd door mannelijke schrijvers en de bijdragen van vrouwelijke auteurs, zoals Dommisse, vaak over het hoofd heeft gezien. Haar unieke stem en literaire prestatie verdienen een centrale plek in de canon van de Nederlandse literatuur.

Fré Dommisse’s ‘Krankzinnigen’ is dus meer dan alleen een persoonlijke getuigenis. Het is een krachtige pleidooi voor de erkenning van mentale gezondheidsproblemen, en een reminder van de blijvende uitdagingen in de zorg. Dit tijdloze werk is een must-read voor wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van geestelijke gezondheid en de rol van vrouwen in de literatuur.