Kibboets op de klei

Bol

Zwoegen op het land, melken op een krukje onder de koe, appels plukken in de boomgaard, de was doen in de tobbe: het staat er allemaal op. Zonder geluid maken de beelden misschien nog wel meer indruk. Het zijn filmbeelden die Jacob Bramson twee jaar lang maakte van Joodse jongeren die woonden en werkten op de door hem en zijn vrouw opgerichte kibboets in Franeker. De filmspoelen worden tijdens de oorlog verstopt, om vijfenzeventig jaar na dato weer op te duiken. Auke Zeldenrust raakte gefascineerd door de bijzondere geschiedenis van deze kibboets en tekende het verhaal ervan op. Tussen 1934 en 1941 gaan tientallen Joodse jongens en meisjes in opleiding bij boeren en tuinders op de Friese kleigrond bij Franeker. Hun hoop is om na de landbouwopleiding naar Palestina te emigreren en daar het Joodse land op te bouwen. Veel jongeren vluchten voor de Jodenhaat en de oorlog. Franeker dient slechts als tussenstop op weg naar vrijheid buiten Europa. De Palestina-pioniers wonen in een voormalig treinstation aan de rand van de stad. Overdag werken ze op het land, ’s avonds volgen ze lessen in de Hebreeuwse taal en de Joodse cultuur. Hun leven wordt ruw verstoord als ook in Nederland de oorlog uitbreekt: op 3 november 1941 wordt de kibboets door de Duitse bezetters overvallen. De pioniers worden gearresteerd, hun kibboets definitief gesloten. Kibboets op de klei toont in woord en beeld de dromen van deze Palestina-pioniers: wie waren zij, hoe ontvouwde hun leven zich en wat bleef er na de oorlog over van hun idealen? Auke Zeldenrust is journalist en schrijver. Van De Joodse bruiloft zijn inmiddels drie drukken verschenen. Hij is verslaggever bij Omrop Fryslân en docent mediawijsheid op het Beyers Naudé Gymnasium in Leeuwarden.

Stumpel

Zo?n negentig Joodse jongeren bereiden zich tussen 1934 en 1941 in Franeker voor op emigratie naar Palestina. Op de Friese kleigrond gaan ze bij boeren en tuinders in de leer en werken zo aan hun droom om eens het Joodse land mee op te bouwen. Hun kibboets is het voormalige treinstation aan de rand van de stad. Daar voeren zij een eigen huishouding met tien tot vijftien zogeheten Palestina?pioniers. Overdag verrichten ze zware arbeid op het land, in de avonduren volgen ze lessen in de Hebreeuwse taal, de Joodse cultuur en het geloof. Deze opleiding, hachsjara genoemd, duurt twee jaar en resulteert in een visum voor het Beloofde Land, het huidige Israël.Ondertussen slaan in Europa steeds meer Joden op de vlucht voor de nazi?s. Een aantal jongeren vindt een veilig heenkomen in Franeker, in de hoop dat het een tussenstation naar de vrijheid zal zijn. Als de oorlog uitbreekt verandert alles. Naar Palestina emigreren is zo goed als onmogelijk, en de bezetter zit de Joden op de hielen, ook in Franeker. Op 3 november 1941 wordt de kibboets overvallen door de Grüne Polizei en de Franeker politie. De pioniers worden gearresteerd, het treinstation wordt definitief gesloten. Van alle bewoners van de Franeker kibboets bereikt uiteindelijk de helft Palestina. 24 pioniers overleven de Holocaust niet.

Fnac

Auke Zeldenrust (Auteur) - Verschenen op 02/11/2022 bij Boom uitgevers Amsterdam