Jan Spaan (1742 1828)

Deze publicatie onthult het leven en werk van de Amsterdamse kunstenaar Jan Spaan (1742-1828) en belicht daarbij ook de bijdragen van zijn tijdgenoten en leermeester, Jan de Beijer (1703-1780), evenals zijn kunstbroeders Johannes Schouten (1716-1792) en diens zoon Hermanus Petrus (1747-1822). De auteur, Charles Dumas, ontrafelt eerst de verwarring die vaak bestaat tussen de rooms-katholieke Jan Spaan, de tekenaar en kunstenaar, en een andere Jan Spaan (1744-1820) die als lijstenmaker en kunsthandelaar werkzaam was.

Vroeg Leven en Opleiding

Jan Spaan verhuisde op jonge leeftijd van het Duitse Ascheberg naar Nederland. Zijn eerste gedocumenteerde werk dateert uit zijn tiende levensjaar, toen hij een tekening maakte van een schijnbedrieger. Mogelijk kreeg hij zijn eerste lessen van een 'schrijfmeester', waar hij de 'pennekonst' leerde. Rond 1755 begon hij zijn formele opleiding bij Jan de Beijer, die destijds in Amsterdam woonde. Spaan ontwikkelde zich van leerling tot assistent, waarbij hij zijn vaardigheden verder ontplooide.

Opdrachtgevers en Werk

Een belangrijke opdrachtgever voor Spaan was de Amsterdamse destillateur en kunstverzamelaar Gerrit Braamcamp (1699-1771), die als mecenas optrad voor de jonge kunstenaar. In de loop der jaren heeft Spaan een repertoire van 194 werken gecreëerd, waarvan 32 als mogelijke toeschrijvingen worden beschouwd. Zijn werk focust voornamelijk op de topografie van Amsterdam en omgeving, met zijn laatste tekeningen die uit de vroege jaren 1770 stammen. Na deze periode ontwikkelde hij zich in de richting van knipwerken en waarschijnlijk werd hij in 1780 glazenier en huisschilder.

Ateliertekeningen en Archief

Van de overgebleven tekeningen van Spaan zijn er 52 zogenaamde ateliertekeningen, die doorgaans penvoorstellingen met architecturale thema's zijn. Deze tekeningen zijn vaak op groot formaat en vormden het uitgangspunt voor commercieel werk. De ateliertekeningen waren bedoeld voor intern gebruik in het atelier en bevatten voornamelijk architecturale motieven, vaak zonder figuren of andere decoraties.

Gemeenschap en Invloed

Dumas richt zich ook op het tekenmakersgenootschap Pax Artium Nutrix, opgericht door De Beijer, waarvan Spaan mogelijk lid was. Daarnaast worden vijftig getekende Amsterdamse stadsgezichten besproken, welke ongeoorloofd voorzien zijn van een De Beijer-monogram, en de rol van Spaan en zijn tijdgenoten in deze context verder verkend.

Dit boek biedt een rijk geïllustreerd en gedetailleerd overzicht van het oeuvre van Jan Spaan, waardoor het een waardevolle aanvulling is voor kunstliefhebbers en historici.