Gevangenisherinneringen van een anarchist

Op zaterdag 23 juli 1892 dringt de eenentwintigjarige anarchist Alexander Berkman, gewapend met een pistool en een dolk, het kantoor binnen van de staalmagnaat Henry Clay Frick om de naar hij meende eerste Attentat of terroristische daad in de Ameri­kaanse geschiedenis te plegen. De aanleiding was de staalstaking in Homestead bij Pittsburg, die Frick eerder in juli, in een poging om de Amalgamated Asso­ciation of Iron and Steel Workers - de vakbond van staalarbeiders - kapot te maken, door middel van een leger van driehonderd gehuurde stakingbrekers tijdens een bloedbad had getracht te ver­ijdelen. Berkman verwondde zijn tegenstander slechts, slaagde er tijdens zijn voorarrest niet in zelfmoord te plegen, leidde zijn eigen verdediging en kreeg ten slotte een straf van eenentwintig jaar opgelegd. In zijn Gevangenisherinneringen van een anarchist geeft hij een beeld van zijn veertienjarig verblijf in de Western Penitentiary, een staatsgevangenis in Pennsylvania. In dit uitzonderlijke dagboek beschrijft hij niet alleen - in een taal eigen aan zijn tijd en politieke geestdrift zijn wil om te overleven, maar ook het intellectuele kader waarbinnen zijn romantisch Russisch nihilisme gelouterd wordt tot een onwrikbare, geduldige adhesie aan liber­taire en humanitaire doeleinden. Berkman, die in 1870 in Vilna, Rusland, werd geboren, stamde uit de middenklasse en emi­greerde in 1888 naar de Verenigde Staten. Voor zijn arrestatie woonde hij lange tijd samen met zijn geestverwante Emma Gold­man en een anarchistisch echtpaar. Na zijn invrijheidstelling redigeerde hij het anarchistische tijd­schrift van Emma Goldman, Mother Earth, en zijn eigen Blast, tot­dat hun activiteiten tegen de verplichte krijgsdienst na de Eerste Wereldoorlog ertoe leidden dat zij beiden in 1919 naar Rusland gedeporteerd werden, waar zij als helden werden verwelkomd. Gedesillusioneerd door het bolsjevisme verlieten zij echter al spoe­dig het land. Na twintig jaar kuiperijen van officiële zijde en geheel vergeten door het publiek, richtte Alexander Berkman in 1936 te Nice het pistool op zichzelf.