Denken is verrukkelijk

Paul Ehrenfest en Tatiana Afanassjewa: Een onvergetelijke liefde en intellectuele samensmelting

Paul Ehrenfest groeide op in een Joods middenstandsgezin in Wenen, terwijl Tatiana Afanassjewa afkomstig was uit een welgestelde familie in Petersburg. Hun pad kruiste elkaar aan het begin van de twintigste eeuw, gedreven door hun gedeelde passie voor natuurwetenschappen. Dit leidde hen naar Leiden, waar Ehrenfest zijn talenten aangewend om een omvangrijk internationaal netwerk van natuurkundigen op te bouwen. Afanassjewa, omringd door de verantwoordelijkheden van het gezinsleven, werkte noodgedwongen vooral thuis aan de warmteleer en ontwikkelde innovatieve ideeën over meetkundeonderwijs en hoe kinderen te ‘leren denken’.

Tijdens een tijd waarin Europa steeds duisterder werd, bloeide het door Afanassjewa ontworpen lichte ‘Russische’ huis uit tot een oase voor intellectuelen van over de hele wereld. De logeerkamer was een trofee van uitmuntendheid, met een gastenlijst waarop de namen prijkten van zestien Nobelprijswinnaars, waaronder de iconische Niels Bohr en Albert Einstein, Ehrenfests beste vriend.

Documentaire over een tragisch verhaal

In de afgelopen jaren heeft Margriet van der Heijden zich verdiept in archieven om het verhaal van Ehrenfest en Afanassjewa vast te leggen. Haar onderzoek onthult een microkosmos die bruut verstoord werd door de opkomst van Hitler in 1933. Terwijl Einstein, op de vlucht in Engeland, het tragische nieuws hoorde van Ehrenfests zelfdoding, moest Afanassjewa verder zonder haar professor. Hij was de man die de natuurkunde met zijn dansende bewegingen voor het schoolbord tot leven bracht.

Over de auteur

Margriet van der Heijden is niet alleen een deeltjesfysicus, maar ook een wetenschapsjournalist met een rijke achtergrond. Opgeleid bij CERN in Genève, schrijft ze vooral over wiskunde en natuurkunde voor NRC Handelsblad. Tevens heeft ze non-fictiekinderboeken geschreven, zoals "De wiskundetrompet", en geeft ze les aan het Amsterdam University College.

Beoordeling

Frans van Lunteren prijst dit werk met lof: “Ik neem mijn hoed af voor deze voortreffelijke biografie en dit grootse debuut. Margriet van der Heijden schrijft met een fijngevoeligheid die precies bij deze twee mensen nodig is. Door de fraaie, scenische passages, waarbij de hoofdpersonen veel zelf aan het woord zijn, komen deze veel dichterbij dan bij een meer analytische, afstandelijke beschrijving mogelijk is.”

Dit boek belicht niet alleen de bijzondere levens van Ehrenfest en Afanassjewa, maar brengt ook de schoonheid en de tragedie van hun tijd tot leven.