de Walvisvaart in 17e en 18e eeuw

In de schaduw van de VOC voeren talrijke Hollandse zeelieden avontuurlijke tochten naar de barre, noordelijke zeeën. De wateren rond Spitsbergen en Groenland waren in de 17e en 18e eeuw het decor voor de lucratieve walvisvangst. Door oorzaken zoals oorlogen en misoogsten werden plantaardige oliën onbetrouwbaar, waardoor walvistraan een aantrekkelijke aanvulling werd. Al in de eerste decennia van de 17e eeuw verwierf Nederland de dominantie in de walvisvaart, wat deze industrie tot een essentiële tak van de Hollandse handel maakte.

De hoofdrolspelers van de walvisvaart

De commandeurs, de bevelhebbers van de walvisvaarders, speelden een sleutelrol in deze onderneming. Naast hun taken als schipper waren zij verantwoordelijk voor de regie over de walvisvangst. De jaarlijkse tochten waren vaak een spannend avontuur, vol risico’s zoals ijscatastrofes, schipbreuken, vijandelijke aanvallen van kapers en confrontaties met ijsberen. Vele tochten eindigden in drama, waardoor talloze aktes bij de notaris werden opgemaakt om de ellende vast te leggen.

In dit boek worden de namen van de belangrijke figuren in de walvisvaart onthuld. Van reders en rederessen tot commandeurs, hun verhalen worden hier op magistrale wijze verteld. Bijvoorbeeld, commandeur Matthijs Jansz Hoepstock uit Rotterdam was in zijn tijd een ware held, vereerd zoals wij tegenwoordig onze topvoetballers aanbidden. Een andere opmerkelijke figuur is Mathijs Pietersz uit Föhr, ook wel 'de Gelukkige Mathijs' genoemd, die maar liefst 373 walvissen ving.

Pioniers binnen de walvisvaart

De boek beschrijft ook de opmerkelijke reders en rederessen. Vier bekende Admiraals, waaronder Michiel de Ruyter en Willem Bastiaensz Schepers, hebben kort de rol van walvisreder op zich genomen. Een innovatief voorbeeld is Pieter Jansz van Tarelink uit Amsterdam, die de handel in oliehoudende zaden combineerde met walvistraan, wat leidde tot een van de grootste rederijen met ongeveer 300 expedities. De onbetwiste koning onder de walvisreders was echter de familie Mol uit Jisp en Zaandam, die van 1659 tot 1743 meer dan 550 expedities organiseerden.

Vrouwen in de walvisvaart

Ook vrouwen speelden een belangrijke rol. Maria Willemsd Schepers, dochter van de beroemde walvisreder Willem Bastiaensz Schepers, organiseerde 58 walvisvangsttochten zelfstandig, 14 jaar lang na het overlijden van haar man.

Naast verhalen van helden en innovatoren, wordt ook niet voorbij gegaan aan de minder fraai kanten van de walvisvaart, zoals oplichterspraktijken. Als kers op de taart bevat het boek een financieel model dat aantoont dat de walvisvaart vooral voor de grotere rederijen winstgevend was. Dit boek is een onmisbare bron voor wie geïnteresseerd is in de rijke geschiedenis van de walvisvaart in Nederland.