De vertrouweling

Sam van Deventer: Leven en Collaboratie

Sam van Deventer (1888-1972) wijdde zijn leven aan het echtpaar Kröller-Müller, waar hij in 1908 in dienst trad. Een tijdgenoot van Helene Kröller-Müller, die twintig jaar ouder was, ontwikkelde hij een diepe liefde voor kunst, esthetiek en de Duitse cultuur, mede dankzij haar invloed. Hun bijzondere band was zichtbaar in de meer dan drieduizend brieven die ze gedurende hun leven uitwisselden. Van Deventer was niet alleen een vertrouweling, maar ook de secretaris van Anton Kröller. Helaas raakte hij steeds verder verstrikt in de risicovolle financiële praktijken van Kröller, wat leidde tot de ondergang van het familiebedrijf Müller & Co en zijn rol als splijtzwam tussen het echtpaar.

Collaboratie tijdens de Oorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleek Van Deventers houding problematisch. Met een sterke affiniteit voor de Duitse cultuur stelde hij zich meegaand op. Hij gaf rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart toestemming om zijn vijftigste verjaardag te vieren op het jachthuis Sint-Hubertus. Tijdens deze periode werd er roofkunst opgeslagen in de schuilkelder van het museum, een actie die hem na de oorlog een hoge prijs zou kosten voor zijn 'culturele collaboratie'. Ondanks de controverses die hem omringden, bleef zijn trouw aan het echtpaar ongebroken.

Een Belangrijke Biografie

Na eerdere biografieën van Helene Kröller-Müller en Anton Kröller, vormt dit boek de sluitsteen van de geschiedenis van de oprichting van het Kröller-Müller Museum en Het Nationale Park De Hoge Veluwe. Ariëtte Dekker, geboren in 1964, heeft eerder succesvolle biografieën geschreven, waaronder die van scheepsbouwer Cornelis Verolme en havenmagnaat Anton Kröller. Haar werk 'Omstreden verleden. Museum Boijmans Van Beuningen en de Tweede Wereldoorlog' werd in 2018 gepubliceerd.

Kritische Ontvangst

De biografie van Van Deventer heeft ruime aandacht gekregen in de pers. Menno Tamminga van NRC omschrijft het boek als een bijzondere bijdrage aan de kennis van grote ondernemers in de vroege twintigste eeuw. Rob Hartmans van Historisch Nieuwsblad prijst de manier waarop 'Leven op krediet' een fascinerend beeld schetst van het bedrijfsleven en de financiële wereld van een eeuw geleden, waarbij de noodzaak van regulering op dit terrein aan bod komt. Paul van der Steen van Trouw merkt op dat deze biografie stukken evenwichtiger is dan eerdere werken, hetgeen Dekkers verdienste is.

Het boek van Ariëtte Dekker biedt een diepgaand en veelzijdig inzicht in het leven van Sam van Deventer en zijn complexe relatie met het echtpaar Kröller-Müller, geplaatst binnen de bredere context van de artistieke en maatschappelijke ontwikkelingen van zijn tijd.