de Borneoreiziger en barones

Toen elkaar ontmoetten in Nederlands-Indië, ontstond begin 1900 een onlosmakelijke verbinding tussen de militaire arts Anton Nieuwenhuis en de Duits-Baltische barones Margarethe von Uexküll Güldenband. Hij trok met verkenningen door Borneo om kennis op te bouwen over het eiland en de lokale bevolking, als voorbereiding op een Nederlands bestuur. Zij was gepromoveerd plantkundige en deed onderzoek in ’s Lands Plantentuin in Buitenzorg. Hun huwelijk leidde tot een gedeelde beweging tussen wetenschap, exploratie en maatschappelijke betrokkenheid, terwijl zij later haar eigen pad volgde in vrouwenwerk en humanitaire bezigheden.

Na hun ontmoeting raakten hun levens nog steviger met elkaar verweven. Anton werd kort na het huwelijk hoogleraar Volkenkunde in Leiden, wat betekende dat Margarethe haar avontuurlijke leven moest opgeven en zich toelegde op maatschappelijke initiatieven en de vrouwenbeweging. Haar werk beperkte zich niet tot één gebied: ze stond actief tegenover vrouwenkiesrecht en gaf invulling aan maatschappelijke hulp voor kinderen in oorlogssituaties. De levens van de barones en de reiziger uit Borneo tonen zowel hoogtepunten als tegenslagen, verenigd door een lange wisselwerking tussen intellectueel onderzoek en maatschappelijke betrokkenheid.

Kenmerken

• Militair arts en ethnoloog, hoogleraar in Leiden
• Duits-Baltische barones, plantkundige, onderzoeker
• Ontmoetten elkaar begin 1900 in Nederlands-Indië
• Grote Borneo-expedities voor kennis over eiland en bevolking
• Doel: voorbereiding op vestiging van het Nederlandse bestuur
• Margarethe’s plantkundig werk in ’s Lands Plantentuin, Buitenzorg